Menü
Kieler Nachrichten | Ihre Zeitung aus Kiel
Nachrichten auf Platt Vun Tippschnack un nettbrusen
Nachrichten auf Platt Vun Tippschnack un nettbrusen
Partner im Redaktionsnetzwerk Deutschland
10:19 21.11.2016
Von Heike Thode-Scheel
De Sass seggt di, wo dat langgeiht bi de Rechtschrieven. Quelle: th
Anzeige

„Dieses Plattdeutsche Wörterbuch ist als modernes Gebrauchswörterbuch konzipiert. Es enthält Wörter, die heutzutage im täglichen Leben gebraucht werden, aber auch solche, die man noch in älterer Literatur findet“, verklaart Heinrich Thies in sien niemoodsches Wöörbook, dat aver eegntli all nipp un nau sösstig Johr old is. Tominnst de Anfang dorvun. Denn  de eersten  fiefdusend Wöör, de hett de Hamborger Schoolmeester un Germanist Dr. Johannes Saß tosamensammelt. Dat güng em aver nich blots üm de plattdüütschen Begriffe, dat güng em vör allen Dinge üm de Fraag: „Wie schriev ik dat Woort richtig op Platt?“ He wull so’n Aart plattdüütschen Duden rutbringen.

Denn in de verleden hunnert Johr hett dat üm de plattdüütsche Rechtschrieven jümmers wedder bösen Arger geven. Jedeen Dichter harr sien eegen System to schrieven. Liekers wull man geern sowat as een plattdüütschen Duden hebben. Dat geev verscheeden Experten, de all in’t 20. Johrhunnert versöcht hebbt, Regeln optostellen. So recht eens weer man sik aver nich. Eerst  na den eersten Weltkrieg hebbt sik Schoolmester, Schrieverslüüd, Verleger, Perfessers un Lüüd ut’e plattdüütschen Vereene in Lübeck an een Disch sett un de sonöömten „Lübecker Richtlinien“ op’e Been stellt. Man dat Hin un Her mit de dore Schrievwies, dat weer noch nich to Enn. De Schrieversmann Günter Harte hett dat mol „wilde Schlachten um eine einheitliche plattdeutsche Orthographie“ nöömt. As in‘ Winter 1934/35 in Hamborg een plattdüütsches Schoolbook rutkamen schull, güng dat wedder üm de Fraag: Wie schrievt wi dat nu op Platt? Johannes Saß hett  denn een Vörslag maakt. So’n Aart bunte Mischen ut de „Lübecker Richtlinien“, eegen Regeln un Regeln vun anner Experten. In‘ Juni 1935 weer dat denn sowiet: In Schoolböker un in alle Böker, de in de School leest warrt, mutt nu na dat niege Regelwark vun Saß schreven warrn. Later müss sogor de Presse ran. Un optletzt ok de Literatur. Dat weer dat eerste Mol, datt dat een „einheitliche Form der Schreibung“ geev.

Na den Tweeten Weltkrieg güng dat Rechtschriev-Kuddelmuddel wedder vun vöörn los. Un dat hett noch bit 1956 duurt, bit dor wedder wat in’e Gang keem. Dor hett sik nämli de Fehrs-Vörstand mit alle Experten an een Disch sett. Veer Konferenzen  later hebbt se sik op de wichtigsten Regeln eenigt. Dorbi is dat „Kleine plattdeutsche Wörterbuch“ vun Saß rutsuert. Mit „19  Regeln für die Rechtschreibung vereinbart . . . am 11.2.1956 zu Hamburg zwischen Vertretern aus Schleswig-Holstein, aus Hamburg und aus Oldenburg.“

Dat weer de Anfang vun dat lütte plattdüütsche Wöörbook. Sösstig Johr later is dat meist veer Mol so dick un hett över 12 000 Wöör binn. Man bit dat sowiet weer, is’n Barg Arbeit nödig west. 2002 sünd de beiden Platt-Experten Heinrich Kahl un Heinrich Thies bigahn  un hebbt dat ole Sass’sche Wöörbook oprüüscht: Statts 5000 weern dor nu 9000 Begriffe binn un ok de Schrievregeln hebbt de beiden „vorsichtig angepasst“. Rutsuert is ut den olen Sass „der neue Sass“. Dat is nu all de achte Oplaag vun den Platt-Bestseller. Op 558 Sieden kann een hier all’ns finnen – sogor dat Woort för Lösegeld (Friekoopgeld), för Memorystick (Spiekerstick) oder för Servolenkung (Sütt Stüer).

Kommentare
Die Debatte geht am Morgen weiter
Die Kommentarfunktion ist zwischen 22:00 und 06:00 Uhr nicht aktiv – denn wir wollen eine gute Moderation der Beiträge gewährleisten.
Wir freuen uns am Morgen über Ihre konstruktiven Beiträge zum Thema!
Nachrichten auf Platt Jedeen kann mitmaken un ünnerschrieven - Petition för't Platt-Institut

41 Daag hebbt se noch – man ehr Sammelziel vun fiefhunnert Stimmen is all lang kumplett. Över 800 Lüüd hebbt middewiel bi de Online-Petition „Erhaltung des Instituts für Niederdeutsche Sprache (INS)“ ehrn Kaiser Wilhelm ünnersett.  De meisten Ünnerschriften kaamt ut Neddersassen, in Sleswig-Holsteen weern de Plattschnacker  ok böös aktiv jüst so as in Bremen un Hamborg. Sogor ut Bayern hebbt sik acht Lüüd mellt. Se alle wüllt dat Plattdüütsche Institut Stütt un Stöhn geven. Denn wenn nich doch noch een Wunner passeern deit, is in‘ Dezember 2017 Sluss. Dat seggt de veer norddüütschen Bunneslänner, de dat Institut mit 272 000 Euro fördern doot. Mit dorbi sünd Sleswig-Holsteen, Hamborg, Bremen un Neddersassen.

07.11.2016
Nachrichten auf Platt Plattdüütschen Wien ut Grebin - wat för Leckertähn - Düsse Wien is keen Muultrecker

„So mookt wi dat“ – heet de plattdüütsche Wien ut Sleswig-Holsteen. Wat? Wien ut Norddüütschland? Dat mutt wull een echten Muultrecker ween. „Nein“, seggt Winzer Steffen J. Montigny, „Dieser Jahrgang wird herausragend“. Siet söss Johr buut se nu all roden un witten Wien op’n Grebiner Möhlenbarg an. Düt Johr weer dat Wedder op’t Best för’n schönen Wien: „Der sonnige Spätsommer rundet das insgesamt sehr weinfreundliche Jahr ab“, vertellt de Wien-Buer. Twee Hektor is sien Stück Land man blots groot– aver wi heet dat doch so schön: „Klasse statt Masse“.

Heike Thode-Scheel 07.11.2016
Nachrichten auf Platt "Honnig in' Kopp" - Uropführen in't Ohnsorg-Theoter - Oolt warrn is fein - oolt ween nich

Dat is komisch.  Aver ok wedder nich – wenn Amandus Rosenbach in‘ Köhlschrank rinmiegen deit. Mankeen Mol weet he ok nich mehr, wokeen he eegentli is. Fröher weer he Tierdokter un böös plietsch. Nu is he blots noch böös dörch’n Wind. Tüdelig. Verdreiht. Narrsch kann man ok seggen. Denn he hett Alzheimer: „Dat föhlt sik so schreckli, so gräsig, slimm an, wenn een eenfach gor nix mehr weten deit“, lamenteert Amandus un weent. Alleen leven, dat kann he nu ok nich mehr. To gefährli. Dorüm treckt he eerst Mol bi sien Söhn un Swiegerdochter in. Aver dat duert nich lang – un denn is dor ok bald Holland in Noot. Opa mutt in’t Heim, meent Söhn Nico. Dat kümmt gor nich in’e Tüüt – dinkt sik Enkeldochter Tilda un geiht mit Opa op Tour. Na Venedig. Dor, wo Opa üm Oma ehr Hand anholln hett. „Honnig in‘ Kopp“  heet dat niege Stück an’t Hamborger Ohnsorg-Theoter.

Heike Thode-Scheel 10.10.2016
Anzeige