Menü
Kieler Nachrichten | Ihre Zeitung aus Kiel
Anmelden
Schleswig-Holstein Nu sommert dat vör Lust
Nachrichten Schleswig-Holstein Nu sommert dat vör Lust
Partner im Redaktionsnetzwerk Deutschland
10:34 30.07.2019
Von Heike Thode-Scheel
Passend zum Sommer in Schleswig-Holstein: Ein ABC auf Plattdeutsch Quelle: Frank Peter
Kiel

„Durt ok uns Summer gar ni lang, wa is de Summer smuck! De See so blau, dat Holt so schön, de Böken hoch un slank, de Hecken un de Wischen grön un vull vun Vagelsang“, jubileert uns Dichtersmann Klaus Groth in sienQuickborn“. Sommerseligkeit hangt nu in’e Luft. En Lengen na frische Luft, na Sünn, na de See un na de grönen Wischen. Dat „sommert vör Lust“ heet dat in en olet Book ut Holsteen. Wi Plattdüütschen kennt en Barg Wöör för düt wunnersam Sommergeföhl. Un hier kaamt se, de Sommer-Sünnen-Wöör.

Sommerkleedaasch

An so’n richtigen Sünnschiendag heet dat: Rut ut‘ Schapp mit’e Sommerkleedaasch. Wat is dat för en Vergnögen, wenn en to’n eersten Mol wedder mit bloot Been ünnerwegens is. De Mannslüüd loopt blots noch in Hemdsmauen: „Er geht wie die eckergesellen und Köche in aufgeschlagnen Hemdermeln“, kann en in’t Holsteinische Idiotikon nalesen.

Sommerhoot

Wenn du dor an’t Schapp büst, kannst du ok glieks den Sommerhoot rutsöken. De Strohhoot weer för de Buern keen moodsches Schmuckstück, so as för uns hüüttodaags. De weer to‘n Schutz vör de Sünn dor. Denn en köhlige Kabin op’n Meihdöscher oder op’n Trecker, dat geev dat anno dunnemol noch nich. Wenn mien Vadder avends na Huus keem vun’t Döschen, denn weer he swatt in’t Gesicht vun all den Stoff.

Sünnhitten, Sünnkuller

Un wenn he in de Sünnhitten keen Hoot op harr, denn weer de Sünnkuller nich wiet: „Benommenheit im Kopf, die eintritt, wenn man in der prallen Sonne liegt“, steiht in‘ plattdüütschen Mensing. 

Sünnpruschen

Af un an weer vun Vadder en Sünnpruschen to höörn: „Sonnenniesen, das dadurch verursacht wird, daß man in die Sonne blickt“, verklaart dat Wöörbook. Wobi – ik glööv jo, dat leeg an all den Stoff un nich an de Sünn.

Sünnwedder

Wenn Sünnwedder weer, denn sünd de annern to’n Sünnbaken (as Groth schrifft un he meent sonnenbaden) an‘ Strand fohrt un hebbt sik de Sünn op’n Buuk schienen laten. Un Papa is in’t SOMMERKOORN fohrt to’n Döschen. Sommerkoorn is dat Koorn, wat in‘ Fröhjohr seiht warrd. So as Gerste, Roggen un Weeten.

Sommerfeld gahn

„In’t Sommerfeld gahn“ heet dat so wunnerbor in en Leed vun Klaus Groth: „ Ik un mien Lisbeth wüllt Sommerfeld gahn, wüllt hocken un binnen as anner Lüüd daan.“

Sommerlang

(ok en Woort vun Groth) sommerlang duerte dat Döschen, Stroh pressen un dat Stroh inföhrn. Mankeen Mol hett Vadder seggt: „Ohauaha, de SÜNN STICKT aver.“ Denn weer Gewidderluft.

Sünnregen

Un dat geev eerst so’n lütt Sünnregen. „Sünnregen duert nich lang“, seggt se op Fehmarn, „bi Sünnregen gifft kruus Hoor.“ Aver denn - op enmol würr de Heven swattblau un stickendüüster.

Windhaken 

Windhaken weern to sehn. Dat sünd „weiße, hakenförmige Wolkenstreifen, die Sturm anzeigen.“ Denn harrn dat alle böös hild. Dat letzte Fuder Stroh würr in‘e de Deel rinföhrt un denn güng dat ok all los: „Wenn de Wind so brüllt, so holl weiht, in Schosteen oder dör de Dören huult, wenn de Wind um de Eck surrt . . .“, tja, denn weer‘t eerst Mol vörbi mit‘ Aarnen.

Na de Sünn kieken 

Na de Sünn kieken (üm to sehn, ob all Fieravend is) bruuk dor keeneen mehr. Vadder wüss: „Schient de Sünn op natten Steen, gifft dat glieks all wedder en.“

Sommervagel 

Meist weer dat ganze Theoter an‘ nächsten Dag all wedder vörbi. De bunten Sommervagels (Schmetterling) flögen dörch’n Goorn.

Sünnkinner 

Un denn weern dor noch de lütten Krabbeldeerten mit’e Punkte, de bi uns Plattdüütsche de schönen Naams Sünnkinner, Sünnkäfer oder Sünnkalver hebbt. Mitünner slengel sik dor ok en Sünndrang (Blindschleiche) dörch dat hoge Gras.

Sünnsprütten 

Dat weer brüttig warm un wi Kinner kregen Sünnsprütten op’e Nees. De doren brunen Placken heet ok noch Poggenkuller bi uns. 

Sommerhuus 

De Lütten weern den ganzen Dag buten an’e frische Luft un sünd vör luder Spaaß Koppheister schaten. Oma un Opa hebbt sik dat bi de Hitten binnen kommodig maakt. De seten in’t Sommerhuus: Dat weer „die nicht heizbare, an der Nordseite der Diele liegende Stube, oft mit einer in den Garten führenden Tür. Das ist das beste und größte Zimmer der Landleute“, seggt Mensing.

Sünnbank 

Wi weern man blots lütte Buern un harrn sowat nich – dorför harrn wi en Sünnbank. De stünn an’t Huus vör de Groot Döör. De harr mien Vadder sölben tosamenklütert. Ut so’n olet Stück Holt .

Fieravendsünn 

Un wenn de Fieravendsünn an‘ Heven stünn, denn hett Vadder sien Schifferklaveer hoolt un en Gassenhauer speelt.

Sünnpannkoken 

Weer dat Sommerlangs hitt un glönig, denn hebbt de Buern över den Sommerfrost schanfuddert. Denn is dat Land so dröög un hart vun’e Hitten, „daß selbst eine Hacke davon abspringt.“ Wenn du denn de Köh rinhoolt hest to’n Melken, denn büst du in‘ sonöömten Sünnpannkoken rinpeddt. Dat sünd „ausgedörrte Kuhfladen“, so Mensing.

Sünnbaken 

Weern wi mit dat eerste Koorn lang, denn sünd wi ok mol en Namiddag an‘n Strand fohrt – to’n „Sünnbaken“, as Klaus Groth schrifft. Papa un Mama hebbt sik in‘ Strandkorv sünnt. Achtern Wind sitten nöömt sik dat bi de Plattdüütschen: „Vor dem Winde geschützt“. 

Seeflaggen 

Un wi Kinner hebbt in’t Water rümspaddelt un luudhals Igittigitt ropen, wenn wi Seeflaggen (seggt man in Ellerbek to Quallen) to Gesicht kregen. 

Windsweef 

Af un an keem dor mol so’n Windsweef, „ein Windhauch“, üm’e Eck. Wat gifft dat nich all’ns för schöne plattdüütsche Wöör för den Wind: De Wind süselt, wenn he ganz sachen weiht. De Wind huult, wenn he as dull weiht, de Wind is fuchtig meent feuchtkalt. De Wind flööt, hullert un bullert, huult un ruust. Dat gifft doodenstillen Wind, wenn dat ganz un gor windstill is. An’e See kann en sik op’t Best „den Wind üm’e Ohr weihn laten“.

Sommerlengen

Jüst so as wi Kinner dat doon hebbt, domols, an’e See in Strande. Oder op’e Koppel bit Döschen un Strohfohrn. Oder in‘ Goorn bit Spelen un Arvenpuuln. Wenn wi denn avends mööd un glückli in’t Bett legen . . . Jungedi, wat weer dat för en Sommerseligkeit! Wat för'n Sommerlengen!

 

Das Kitageld soll Eltern finanziell entlasten. 100 Euro gibt das Land dazu, wenn ein Kind unter drei Jahren eine öffentlich geförderte Betreuung besucht. Familie Staack aus Klein Kühren hatte das Geld fest eingeplant. Doch auf das Geld müssen sie bis auf Weiteres warten. Offenbar kein Einzelfall.

Heike Stüben 30.07.2019

Der Oberleitungsschaden im Bereich des Elmshorner Bahnhofs beeinträchtigt weiterhin den Bahnverkehr im westlichen Schleswig-Holstein. Betroffen ist auch die Strecke Hamburg-Kiel. Ein Gleis wurde mittlerweile wieder freigegeben. Das zweite Gleis werde voraussichtlich am Dienstagmittag wieder befahrbar sein

30.07.2019

Keine kontrollierte Freigabe von Cannabis: Das Scheitern des Modellversuchs hat in der Jamaika-Koalition unterschiedliche Reaktionen ausgelöst. Grüne und FDP bedauerten das vorläufige Aus. Die CDU fühlte sich bestätigt. Die SPD schlug sich auf die Seite von Grünen und FDP.

Ulf Billmayer-Christen 29.07.2019