Menü
Kieler Nachrichten | Ihre Zeitung aus Kiel
Anmelden
Schleswig-Holstein Swinegel un Haas
Nachrichten Schleswig-Holstein Swinegel un Haas
Partner im Redaktionsnetzwerk Deutschland
12:00 26.03.2018
Von Heike Thode-Scheel
Swinegel un Haas as Lithografie vun Gustav Süs 1855. Quelle: oh
Anzeige

To’n eersten Mol is dat 1843 in’t Hannoversche Volksblatt“ opdüükert. Wilhelm Schröder weer nämli de Verleger dorvun. Nu hett he sik de  Geschicht nich sölben utdacht. Un natürli hett he den Wettloop ok nich sölben sehn. Aver he kunn dat betügen: Denn sien Grootvadder, de Buernvogt, hett em dat Marken jümmers vertellt, wenn he dor op Besöök weer: „In de Ferien . . . maake ick gewönnlich jedet Mal ook up’n söß oder achd Dage en Besöök bi mienen Grootöllern. De wahnen in Bexhövede, wat’n Dörp up’r Geest is, en paar Stünnen diesseits Bremerhaven“, vertellt de plattdüütsche Schrieversmann in en vun sien Böker. Schröder weer glieks Füer un Flamm för dat Märken: „Ich hatte diesen Schwank nach meiner Fassung öfter in Freundeskreisen vorgetragen und damit allgemein Beifall eingeerntet; dieser Umstand veranlasste mich, das Märchen endlich zu Papier zu bringen.“

Dat weer 1843. Un he hett dat so opschreven, as em dat vertellt wurrn is: Op Plattdüütsch. In sien Modderspraak. „In seiner Art ein Meisterstück“, schrifft Moler un Schrieversmann Johann Peter Lyser 1853. „Innerhalb deutschsprachiger Volksüberlieferungen ist der Stoff eines der wenigen Beispiele dafür, dass sich der Originaltext selbst durchsetzt . . .“ verklaart de Literatur-Wetenschapler un Erzählforscher Dr. Hans-Jörg Uther. Schaad blots, datt optletzt de hochdüütsche Översetten vun Ludwig Bechstein den Wech in alle School- un Leesböker funnen hett. Över de Bröder Grimm. De hebbt de vigelliensche Geschicht nämli op Hochdüütsch in ehr Märkensammeln opnohmen.

Anzeige

De Idee vun’t Märken is dorgegen urolt un reckt wull all in’e Antike trüch. To de Fabel vun Äsop vun’n Wettloop twüschen Schildkrööt un Haas.  Geiht jümmers üm twee ganz ünnerscheedli Typen: De een flink as’e Wind, de anner dösig as so’n Sneck. De een plietsch as de Voss, de anner dumm as’n Bund Stroh. De een vörnehm as so’n Eddelmann, de anner slicht as so’n Beddelmann.  

Bi düt Märken löppt dat jüst so – un doch noch wat anners. Dat is meist all en soschaal-kritische Satire vun‘ lütten un `n groten Mann. Dor draapt nich blots twee heel un Deel verscheeden Deerten op’nanner – nee, dat sünd natürli ok heel un Deel verscheden Charakterköpp: De Haas „up siene Wies en vörnehmer Herr un grausam hochfahrtig dabi“. De Swinegel en lütten Mann, de nix anners to doon hett, as Röven to freten. De lütt Stakelkopp is vergnöögt un „quinkeleer en lütjet Leedken vör sick hin“. Man se sünd jo nich blots vun ehr Wesen her as Füer un Water, nee, ok vun ehr Utsehn her kunn dat ünnerschedlicher nich ween: De een hochbeenig un övergroot mit’e langen Ohrn, de anner man wat lütt un kruupig mit korte, krumme Been. De een hett week un siedig Fell, de anner man blots piele Borsten. De een will sien Kohl besehn, de anner sien Steekröven. So spazeert se op’nanner to.

 De Haas „gewaltig höhnisch“ to den Swinegel: „Mi dücht, du kunnst de Been ook wol to betern Dingen gebruuken!“ Ohhauaha, dor harr de Haas wat seggt. De lütt Swinegel weer böös verdrööt vun düsse drieste Anmache. Un denn kümmt dat as dat kamen mutt: „Ick pareer, wenn wi in den Wett loopt, ick loop di vörbi!“ meen de Swinegel grootsnuutig. Un wat gellt de Wett: Üm en güllen Lujedor (franzöösche Goldmünz) un’n Buddel Branntwien. Datt de Swinegel mit sien krumme Been de Wett normolerwies nich gewinnen kann, is jo sünnenkloor. Nu hett de aver `n verdammi plietschen Kopp. De stellt sien Fru nämli an’t anner Enn vun‘ Acker un wenn de Haas dor anjachtert kümmt, so richtig ut’e Puust, dennso: „Ick bün all hier!“ Is ok kloor, datt de hochfahrig Haas dat nich op sik sitten laten kann. Noch 73 Mol löppt he, „datt em de Ohren am Koppe flögen“. Un bit 74 Mol fallt he üm un is dood. Un wat liert wi nu dorvun? „Keener, un wenn he sick ook noch so förnehm dücht, sick sall bikomen laten, över’n geringen Mann sick lustig to maken . . .“

So kann’t kamen: De een doot, de anner kandidel: „De Swinegel awer nöhm siene gewunnene Lujedor un den Buddel Brannwien, röp siene Fro . . . un beide güngen vergnögt mit enanner nah Huus; un wenn se nicht storben sünd, lewt se noch.“

Ulf Billmayer-Christen 26.03.2018